آیا پیوند موسیقایی میان «جانا گانا مانا» اثر رابیندرانات تاگور و سرود کالج هندوی جافنا، یکی از کهن‌ترین مؤسسات آموزشی سریلانکا، وجود دارد؟ مطالعه‌ای که دو ضبط اصلی را با استفاده از ریاضیات، هوش مصنوعی و موسیقی‌شناسی محاسباتی مقایسه می‌کند.
مقاله پژوهشی از: کشاوان تیاگاراجا
B.Sc. (Computer Science, Mathematics and Statistics)
M.Sc. (Information Technology)
E-Commerce Professional
Private AI Model Developer & AI Security Consultant
Helping SMEs and Enterprises Build Secure AI Solutions
Sydney, Australia
رمز و راز موسیقایی صد ساله
سرود ملی هند «جانا گانا مانا» خلق موسیقایی باشکوهی است که میهن‌پرستی و هویت ملی صدها میلیون هندی در سراسر جهان را منعکس می‌کند.
این سرود که توسط شاعر برنده جایزه نوبل، رابیندرانات تاگور، سروده شده، جایگاهی بی‌نظیر در تاریخ و فرهنگ هند دارد.
اما آیا ممکن است شباهت موسیقایی میان این سرود و ترانه یک مؤسسه آموزشی معتبر که در اواخر قرن نوزدهم در جافنا، شمال سریلانکا، درست در همسایگی هند تأسیس شد، وجود داشته باشد؟
آن مؤسسه، کالج هندوی جافنا (யாழ்ப்பாணம் இந்துக் கல்லூரி) است.
وقتی ترانه این کالج، «Vaazhiya Yaazhnagar Hindu Kalluri»، با سرود ملی هند مقایسه می‌شود، پرسش جالبی مطرح می‌شود.
آیا این دو ترانه از یک سنت موسیقایی برخاسته‌اند؟ آیا شباهتی که بتوان به‌صورت ریاضی سنجید، میان ملودی‌های آن‌ها وجود دارد؟ یا آیا یکی از ترانه‌ها تحت تأثیر ساختار موسیقایی دیگری سروده شده است؟
این مطالعه با هدف پاسخ به این پرسش‌ها نه بر اساس نظرات احساسی، بلکه بر اساس شواهد علمی و تاریخی انجام شده است.
1. تاریخچه سرود ملی هند
سرود ملی هند «جانا گانا مانا» توسط رابیندرانات تاگور به زبان بنگالی سروده شد.
این ترانه نخستین بار در ۲۷ دسامبر ۱۹۱۱ در نشست کنگره ملی هند در کلکته اجرا شد.
پس از استقلال هند، در ۲۴ ژانویه ۱۹۵۰، مجمع مؤسسان هند «جانا گانا مانا» را به‌طور رسمی به‌عنوان سرود ملی هند پذیرفت.
ساختار موسیقایی این سرود با سنت رابیندرا سانگیت پیوند دارد.
تاگور با آمیختن سنت‌های موسیقایی هند با خلاقیت منحصربه‌فرد خود، آثار موسیقایی بسیاری خلق کرد.
بنابراین، مطالعه خاستگاه و تکامل موسیقی او بخش مهمی از تاریخ موسیقی هند را تشکیل می‌دهد.
2. تاریخچه کالج هندوی جافنا
کالج هندوی جافنا یکی از معتبرترین مؤسسات آموزشی سریلانکا است.
این مؤسسه که در اواخر قرن نوزدهم تأسیس شد، نسل‌هایی از دانشمندان، ریاضیدانان، پزشکان، مهندسان، مربیان و متخصصان حوزه‌های گوناگون را تربیت کرده است.
بر اساس سوابق تاریخی رسمی کالج، سرود آن را ویدوان کی. کارتیگیسو سروده است.
آهنگ آن را ویدوان سی. آروموگام ساخته است.
این سرود که با ابیات «Vaazhiya Yaazhnagar Hindu Kalluri» آغاز می‌شود، به هویت فرهنگی کالج بدل شده است.
با این حال، این مطالعه یک خلأ تاریخی مهم را شناسایی کرد.
تاکنون هیچ سند قطعی‌ای که سال سروده شدن ملودی اصلی سرود را مشخص کند، یافت نشده است.
اگرچه کالج پیش از ۱۹۱۱ تأسیس شد، نمی‌توانیم نتیجه بگیریم که سرود کنونی آن نیز پیش از آن سال سروده شده است.
این نکته مهمی است که هنگام بررسی پیوند تاریخی میان دو ترانه باید در نظر گرفته شود.
3. وقتی دو ترانه با رایانه مقایسه شدند…
دو ضبط اصلی MPEG برای این مطالعه استفاده شد.
ضبط نخست، سرود ملی هند، «جانا گانا مانا» است.
ضبط دوم، سرود کالج هندوی جافنا است.
ویژگی‌های موسیقایی این دو ضبط با استفاده از زبان برنامه‌نویسی Python، کتابخانه تحلیل موسیقی Librosa و تکنیک‌های پردازش دیجیتال سیگنال مقایسه شد.
سنجه‌های پایه‌ای که در مطالعه ثبت شد:
| ویژگی مطالعه | سرود ملی هند | سرود کالج هندوی |
|---|---|---|
| مدت ضبط | ۶۱٫۷۳ ثانیه | ۳۰۴٫۷۹ ثانیه |
| ریتم تخمینی | ۱۰۷٫۷ BPM | ۸۶٫۱ BPM |
| نرخ نمونه‌برداری تحلیل | ۱۱٬۰۲۵ هرتز | ۱۱٬۰۲۵ هرتز |
| تحلیل زیر و بمی (Pitch) | انجام شد | انجام شد |
اگرچه دو ضبط از نظر مدت و ریتم متفاوت‌اند، هدف اصلی بررسی وجود شباهت در ساختارهای زیر و بمی آن‌ها بود.
4. نتیجه ریاضی شگفت‌انگیز مطالعه
در مقایسه ساختارهای زیر و بمی دو ترانه، شباهت ریاضی قابل‌توجهی میان برخی بخش‌های موسیقایی یافت شد.
بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از روش تحلیل کرومای هارمونیک، بیشینه مقدار شباهت میانگین کروما میان بخش‌های موسیقایی ۲۰ ثانیه‌ای منتخب از دو ترانه، ۰٫۹۹۲ ثبت شد.
در مقایسه کرومای مبتنی بر سری زمانی، بیشینه مقدار ۰٫۵۹۴ بود.
این مقادیر در مقیاس ۰ تا ۱ محاسبه می‌شوند.
مقدار ۰٫۹۹۲ به این معنا نیست که دو ترانه ۹۹٫۲ درصد یک ملودی یکسان را به اشتراک می‌گذارند.
این سنجه تنها شباهت میان ساختارهای میانگین کلاس‌های زیر و بمی به‌کاررفته در بخش‌های موسیقایی خاص را نشان می‌دهد.
به‌همین‌ترتیب، مقدار شباهت زمانی ۰٫۵۹۴ اثبات نمی‌کند که ملودی‌های دو ترانه یکسان‌اند.
هر دو سنجه، ویژگی‌های موسیقایی متفاوتی را ارزیابی می‌کنند.
این مهم‌ترین توضیح علمی این مطالعه است.
5. شباهت در کدام بخش‌های موسیقایی یافت شد؟
در مقایسه محاسباتی، شباهت قوی میان بخش‌های موسیقایی زیر ثبت شد.
| سرود ملی هند | سرود کالج هندوی جافنا | مقدار شباهت |
|---|---|---|
| 0:00-0:20 | 0:39-0:59 | ۰٫۵۹۴ |
| 0:00-0:20 | 3:57-4:17 | ۰٫۵۹۰ |
| 0:05-0:25 | 0:43-1:03 | ۰٫۵۷۵ |
| 0:00-0:20 | 0:05-0:25 | ۰٫۵۷۴ |
این نتایج از مقایسه محاسباتی مبتنی بر زیر و بمی به دست آمده‌اند.
به‌ویژه، شباهتی میان بخش موسیقایی آغازین سرود ملی هند و برخی بخش‌های سرود کالج هندوی جافنا یافت شد.
با این حال، صرفاً بر همین اساس، نمی‌توان ادعا کرد که ملودی‌های اصلی خوانده‌شده در این بازه‌های زمانی کاملاً یکسان‌اند.
6. چرا شباهت با انتقال دو نیم‌پرده‌ای افزایش یافت؟
در موسیقی‌شناسی مفهوم مهمی به نام انتقال (Transposition) وجود دارد.
تغییر دستگاه (Key) یک ترانه بدون تغییر ملودی پایه آن، انتقال نامیده می‌شود.
برای مثال، یک ترانه می‌تواند در دستگاهی مناسب صدای مردانه خوانده شود. همان ملودی می‌تواند برای صدای زنانه در دستگاهی متفاوت تنظیم شود.
حتی اگر ضبط‌های دو ترانه در دستگاه‌های متفاوت باشند، ساختارهای موسیقایی پایه آن‌ها می‌توانند شباهت‌هایی داشته باشند.
در این مطالعه، با مجاز دانستن انتقال دو نیم‌پرده‌ای، شباهت بیشتری به دست آمد.
این نتیجه‌ای است که شایسته مطالعه عمیق موسیقی‌شناختی است.
اما صرف این واقعیت که شباهت پس از انتقال افزایش یافته، نمی‌تواند منجر به این نتیجه شود که یک ترانه ملودی دیگری را تقلید کرده است.
7. آیا هوش مصنوعی می‌تواند تاریخ موسیقی را کشف کند؟
فناوری‌های امروزی هوش مصنوعی، امکان‌های تازه‌ای برای پژوهش موسیقی ایجاد کرده‌اند.
از طریق فناوری‌هایی مانند Music Information Retrieval، یادگیری ماشین، پردازش دیجیتال سیگنال و یادگیری عمیق، می‌توان شباهت‌های میان هزاران اثر موسیقایی را بررسی کرد.
به‌ویژه، توالی نت‌ها، ساختارهای ریتمیک، فواصل موسیقایی و عبارات ملودیک یک اثر موسیقایی را می‌توان به‌صورت ریاضی تحلیل کرد.
با استفاده از روش‌هایی مانند Dynamic Time Warping، می‌توان شباهت میان دو توالی موسیقایی که با سرعت‌های متفاوت خوانده شده‌اند را نیز ارزیابی کرد.
اما در اینجا محدودیت مهمی وجود دارد.
هوش مصنوعی می‌تواند شباهت‌های میان دو اثر موسیقایی را تشخیص دهد. اما بدون شواهد تاریخی، نمی‌تواند اثبات کند که این شباهت نتیجه تقلید موسیقایی است.
برای دانستن اینکه آیا یک اثر موسیقایی از تأثیر اثر دیگری زاده شده، ترتیب زمانی آن‌ها، نت‌نویسی اصلی و اسناد تاریخی ضروری است.
8. پرسش‌های هنوز بی‌پاسخ در تاریخ
در مرحله بعدی این مطالعه، باید به چند پرسش مهم پاسخ داد.
ویدوان کی. کارتیگیسو سرود کالج هندوی جافنا را در کدام سال سرود؟
ویدوان سی. آروموگام در کدام سال آهنگ آن را ساخت؟
آیا این سرود در سالنامه‌های نخستین کالج دیده می‌شود؟
آیا نت‌نویسی‌های قدیمی یا ضبط‌های اصلی آن حفظ شده‌اند؟
آیا شواهدی از تبادل موسیقایی تاریخی میان سرود ملی هند و سرود کالج هندوی جافنا وجود دارد؟
تنها پس از یافتن پاسخ‌های قطعی به این پرسش‌ها است که می‌توان پیوند تاریخی میان دو ترانه را دقیق‌تر ارزیابی کرد.
9. این مطالعه چه چیزی را اثبات کرد؟ چه چیزی هنوز اثبات نشده؟
نتایج این مطالعه باید در سه سطح فهمیده شود.
نخست: شباهت کشف‌شده به‌صورت ریاضی
شباهت‌های مبتنی بر زیر و بمی میان بخش‌هایی از دو ضبط ثبت شد.
دوم: پیوند موسیقایی هنوز تأییدنشده
اثبات نشده است که ملودی‌های اصلی دو ترانه ساختار موسیقایی یکسانی را به اشتراک می‌گذارند.
سوم: ادعای تاریخی اثبات‌نشده
در حال حاضر شواهد تاریخی کافی برای گفتن اینکه سرود ملی هند ملودی سرود کالج هندوی جافنا را تقلید کرده، یا سرود کالج هندوی جافنا از ملودی سرود ملی هند پیروی کرده، وجود ندارد.
افزون بر این، این مطالعه ملودی‌های اصلی دو ترانه را به‌صورت جداگانه تفکیک نکرد و مقایسه کامل نت‌نویسی نیز انجام نداد. آزمون‌های آماری که آن‌ها را با ترانه‌های نامرتبط دیگر مقایسه کند نیز انجام نشد.
بنابراین، نتایج ارائه‌شده در اینجا باید به‌عنوان نتیجه‌گیری‌های یک مطالعه موسیقی‌شناسی محاسباتی در مرحله آغازین در نظر گرفته شود.
10. دعوت آشکار از پژوهشگران موسیقی و تاریخ‌دانان هندی
پژوهشگرانی که در حوزه‌های موسیقی‌شناسی، تاریخ، ریاضیات و علوم رایانه در هند و سریلانکا فعالیت می‌کنند، می‌توانند این پرسش را گسترده‌تر بررسی کنند.
به‌ویژه، اگر متخصصان سنت موسیقایی رابیندرانات تاگور، کسانی که اسناد تاریخی کالج هندوی جافنا را حفظ می‌کنند، و پژوهشگران موسیقی‌شناسی محاسباتی با هم همکاری کنند، این مطالعه می‌تواند پیش برود.
تفکیک جداگانه ملودی‌های اصلی دو ترانه، تهیه نت‌نویسی آن‌ها و مقایسه آن‌ها با شواهد تاریخی، گام مهم بعدی است.
هدف این مطالعه به چالش کشیدن سرود ملی هیچ کشور یا اعتبار هیچ مؤسسه آموزشی نیست.
بلکه هدف آن، بررسی علمی پیوندهای تاریخی است که ممکن است میان سنت‌های غنی موسیقایی جنوب آسیا وجود داشته باشد.
11. نتیجه‌گیری نهایی: شباهت موسیقایی یافت شد. اما حقیقت تاریخی هنوز باید اثبات شود.
مطالعه مقایسه‌ای میان سرود ملی هند و سرود کالج هندوی جافنا، چند نتیجه ریاضی جالب را آشکار کرد.
شباهت‌های قابل‌سنجشی میان ساختارهای زیر و بمی در بخش‌های منتخب دو ضبط وجود دارد.
اما برای تعیین اینکه آیا این شباهت‌ها نتیجه یک سنت موسیقایی مشترک‌اند، تصادفی‌اند، یا نتیجه تأثیر موسیقایی تاریخی، پژوهش بیشتری لازم است.
شواهد کنونی ادعای اینکه سرود ملی هند ملودی سرود کالج هندوی جافنا را تقلید کرده است، اثبات نمی‌کند.
در عین حال، این مطالعه نقطه آغازی برای بررسی نظام‌مند شباهت موسیقایی میان دو ترانه فراهم می‌کند.
ما نمی‌توانیم تاریخ را همان‌طور که می‌خواهیم بنویسیم. اما می‌توانیم با کمک علم، ریاضیات و فناوری به جستجوی حقیقت‌های پنهان در تاریخ ادامه دهیم.
این بنیاد این مطالعه است.
ریاضی بیندیشید. هوشمندانه مهندسی کنید. راهبردی رهبری کنید. مسئولانه بسازید. جهانی گسترش یابید. از طریق هوش مصنوعی ارزش تجاری واقعی خلق کنید.
#JanaGanaMana #YaalpaanamHinduCollege #NationalAnthem #Musicology #ITImpress
